Verdriet is misschien wel een van de emoties waar ouders het moeilijkst mee omgaan. Niet omdat je als ouder niet wilt helpen, maar juist omdat je zo graag wilt dat het verdriet van je kind overgaat.
Je wilt de pijn wegnemen, iets zeggen waardoor het beter voelt of je kind snel weer vrolijk zien.
Dat is heel begrijpelijk. Maar verdriet is geen probleem dat opgelost hoeft te worden. Een verdrietig kind heeft vaak vooral behoefte aan ruimte, erkenning en iemand die er is.
Verdriet bij kinderen is geen probleem
We leven in een wereld waarin geluk vaak als iets vanzelfsprekends wordt gezien. We willen ons goed voelen en willen dat onze kinderen zich goed voelen.cDaardoor kan verdriet al snel voelen als iets dat opgelost moet worden.
Voor kinderen kan dat verwarrend zijn. Ze voelen iets heftigs vanbinnen, maar merken tegelijkertijd dat volwassenen dat gevoel graag kleiner willen maken.
Verdriet is een normale en gezonde menselijke emotie. Kinderen kunnen verdrietig worden door allerlei vormen van 'verlies'. Dat hoeft niet alleen het overlijden van iemand te zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
-
ruzie met een vriendje;
-
afwijzing;
-
een vriendschap die verandert;
-
een huisdier dat overlijdt;
-
een verwachting die niet uitkomt;
-
afscheid nemen van iets of iemand;
-
een fijne vakantie of gebeurtenis die voorbij is.
Wat voor een volwassene misschien klein lijkt, kan voor een kind een groot verlies zijn. Verdriet hoeft daarom niet eerst "groot genoeg" te zijn voordat het er mag zijn.
Wat gebeurt er wanneer een kind verdrietig is?
Wanneer een kind heel verdrietig is, kan het lichaam reageren alsof er sprake is van stress. Het kind kan huilen, zich terugtrekken, stil worden of juist erg aanhankelijk zijn.
Op zo'n moment is er vaak minder ruimte om logisch na te denken of oplossingen te bedenken. Daarom helpt een lange uitleg meestal niet wanneer het verdriet nog heel groot is.
Wat een kind op dat moment vooral nodig kan hebben, is veiligheid en nabijheid.
Verdriet wordt niet altijd sneller minder door het weg te duwen of het kind af te leiden. Soms heeft het juist ruimte nodig om er even te mogen zijn.
Hoe troost je een verdrietig kind?
Er is geen vaste manier om ieder verdrietig kind te troosten. Sommige kinderen willen graag een knuffel, terwijl een ander kind liever even met rust wordt gelaten.
Toch zijn er een aantal dingen die vaak helpen.
1. Wees aanwezig
Soms hoef je helemaal niet zoveel te zeggen.
Even naast je kind zitten, een hand op de schouder leggen of een knuffel geven kan al genoeg zijn.
Je hoeft het verdriet niet op te lossen. Je kunt er gewoon zijn terwijl je kind verdrietig is.
2. Benoem wat je ziet
Door woorden te geven aan de emotie, help je je kind om gevoelens steeds beter te herkennen. Bijvoorbeeld:
“Je bent verdrietig.”
“Ik zie dat dit echt pijn doet.”
“Je had hier zo op gehoopt.”
Je hoeft het gevoel daarmee niet groter te maken. Je laat vooral merken: Ik zie je. Ik begrijp dat dit moeilijk voor je is.
Dat helpt een kind om emoties beter te leren herkennen en benoemen.
3. Probeer het verdriet niet meteen op te lossen
Goedbedoelde opmerkingen als “Het komt wel goed”, “Je hebt nog genoeg andere vriendjes” of “Denk er maar niet meer aan” kunnen het verdriet onbedoeld kleiner maken.
Voor jou is de situatie misschien relatief klein. Voor je kind voelt het op dat moment echt. Je hoeft daarom niet direct met een oplossing te komen.
Soms is “Wat verdrietig voor je” veel helpender dan “Maar...”
Wanneer het verdriet later gezakt is, ontstaat er vanzelf meer ruimte om samen te kijken wat je kind nodig heeft.
4. Laat tranen toe
Huilen is geen teken van zwakte. Het is een manier van het lichaam om spanning los te laten. Wanneer een kind mag huilen zonder zich daarvoor te hoeven schamen, leert het dat verdriet een emotie is die er mag zijn. Een kind dat mag huilen, leert dat emoties veilig zijn en dat ze overgaan.
Wat kun je doen nadat je kind verdrietig is geweest?
Wanneer de grootste emotie gezakt is, ontstaat er ruimte om samen terug te kijken.
Je kunt vragen:
“Wil je vertellen wat er gebeurde?”
“Waar werd je verdrietig van?”
“Wat had je toen nodig?”
Laat je kind daarbij zoveel mogelijk het eigen verhaal vertellen. Je hoeft niet meteen te verklaren waarom iets gebeurd is of hoe je kind het de volgende keer moet aanpakken.
Je kunt ook samen ontdekken wat helpt wanneer je kind verdrietig is.
Misschien is dat:
-
een knuffel;
-
even rustig alleen zijn;
-
praten;
-
tekenen;
-
samen iets doen;
-
naar een fijne plek gaan;
-
juist even afleiding zoeken.
Elk kind is anders. Daarom is het waardevol om samen te ontdekken wat bij jouw kind past.
Een kind leert omgaan met verdriet door het te ervaren
Kinderen hoeven niet te leren hoe ze verdriet kunnen voorkomen. Ze kunnen leren dat verdriet een gevoel is dat ze kunnen ervaren en verdragen.
Dat is onderdeel van emotieregulatie: leren herkennen wat je voelt en ontdekken hoe je met emoties kunt omgaan.
Je kind leert bijvoorbeeld:
- Ik weet wat verdriet is.
- Ik mag verdrietig zijn.
- Ik kan hulp vragen.
- Ik weet steeds beter wat mij helpt.
Dat betekent niet dat een kind verdriet altijd zelfstandig moet kunnen oplossen. Juist jonge kinderen hebben volwassenen nodig die hen helpen om gevoelens te begrijpen en te reguleren.
Stap voor stap wordt die vaardigheid steeds meer van het kind zelf.
Het verdriet van je kind kan ook jou raken
Het verdriet van je kind raakt je. Soms omdat je de pijn wil wegnemen, soms omdat het iets van jezelf raakt, denk bijvoorbeeld aan een eigen verlies of eigen verdriet dat je misschien nooit goed de ruimte hebt gegeven.
Dat is ook helemaal geen zwakte. Het maakt je menselijk. Maar het helpt om je bewust te zijn van het verschil: is dit mijn gevoel, of dat van mijn kind? Soms is het allebei. En ook dat mag.
Wanneer je dat onderscheid beter leert herkennen, wordt het makkelijker om bij het verdriet van je kind te blijven zonder het meteen te willen wegnemen.
Verdriet leren verdragen is onderdeel van veerkracht
Een kind dat leert dat verdriet er mag zijn, ontdekt iets belangrijks:
Moeilijke gevoelens zijn niet gevaarlijk.
Verdriet komt en gaat. Soms duurt het even. Soms heeft een kind daarbij veel steun nodig. Door verdriet niet steeds weg te duwen, leert een kind dat het een moeilijk gevoel kan ervaren en uiteindelijk weer verder kan.
Dat is een belangrijke basis voor veerkracht.
Je hoeft je kind dus niet te leren om altijd vrolijk te zijn. Je leert je kind dat het ook verdrietig mag zijn en dat het niet alleen hoeft te dragen wat zwaar is.
Wanneer heeft een kind extra hulp nodig bij verdriet?
Verdriet hoort bij het leven. Toch kan het soms zo lang aanhouden of zo sterk zijn dat een kind er in het dagelijks leven veel last van heeft.
Wanneer je kind langere tijd erg verdrietig is, zich steeds meer terugtrekt, weinig plezier beleeft of wanneer je je zorgen maakt over hoe het met je kind gaat, is het verstandig om dit te bespreken met bijvoorbeeld de huisarts, school of een andere professional.
Je hoeft niet te wachten totdat je precies weet wat er aan de hand is. Ook wanneer je als ouder twijfelt, mag je om advies vragen.
Oefenen met emoties in Sterk van binnen
In het doeboek Sterk van binnen leren kinderen op een speelse en praktische manier omgaan met verschillende emoties, waaronder verdriet.
Met opdrachten en oefeningen ontdekken kinderen onder andere:
-
welke emoties ze voelen;
-
hoe gevoelens in hun lichaam kunnen voelen;
-
wat verdriet kan veroorzaken;
-
wat hen helpt op moeilijke momenten;
-
hoe ze zichzelf kunnen ondersteunen.
Zo leren kinderen niet alleen wat emoties zijn, maar oefenen ze ook met wat ze kunnen doen wanneer een emotie groot wordt.
Je kind hoeft alleen te leren dat het verdriet er mag zijn en dat het er niet alleen voor staat.
