Verdriet hoort helaas bij het leven. Iedereen is weleens verdrietig, ook kinderen. Een kind kan verdrietig zijn omdat het ruzie heeft gehad, iets niet lukt, iemand mist of teleurgesteld is. Soms is de aanleiding voor volwassenen duidelijk, maar soms lijkt een kind verdrietig om iets wat voor jou misschien klein lijkt.
Als ouder wil je je kind natuurlijk graag helpen. Toch hebben we vaak de neiging om verdriet zo snel mogelijk weg te nemen. We proberen af te leiden, geven een oplossing of zeggen: “Kom, het valt wel mee.” Meestal doen we dat vanuit goede bedoelingen. Maar verdriet is geen probleem dat altijd opgelost hoeft te worden.
Kinderen kunnen juist leren omgaan met verdriet en andere emoties. Dat is een belangrijke vaardigheid voor hun emotionele ontwikkeling en veerkracht.
Verdriet overkomt je, omgaan met verdriet kun je leren
Een kind kiest er niet voor om verdrietig te zijn. Het gevoel ontstaat gewoon. Soms door iets groots en soms door iets wat voor een volwassene misschien onbelangrijk lijkt.
Verdriet heeft ook een functie. Het helpt kinderen om gebeurtenissen en ervaringen te verwerken. Daarom hoeft verdriet niet zo snel mogelijk weg.
Wat een kind wel kan leren, is hoe het met verdriet kan omgaan.
Dat gaat niet vanzelf. Net zoals leren fietsen of schrijven oefening vraagt, geldt dat ook voor leren omgaan met emoties. Een kind leert door te ervaren wat het voelt, te ontdekken wat helpt en daar steeds opnieuw mee te oefenen.
Je kunt een kind bijvoorbeeld helpen om stil te staan bij drie vragen:
- Wat voel ik eigenlijk?
- Waar merk ik dat in mijn lichaam?
- Wat helpt mij als ik verdrietig ben?
Je kind troosten is iets anders dan verdriet oplossen
Het is niet zo dat je een verdrietig kind maar moet laten zitten met zijn gevoel. Troosten, nabijheid en een knuffel kunnen juist heel belangrijk zijn.
Het verschil zit erin dat je het verdriet niet per se hoeft op te lossen.
Je kunt bijvoorbeeld zeggen:
“Ik zie dat je verdrietig bent.”
“Het is oké dat je verdrietig bent.”
“Ik ben bij je.”
Zo leert een kind dat verdriet er mag zijn. Daarna kun je samen ontdekken wat helpt. Misschien wil je kind knuffelen, even alleen zijn, tekenen of rustig ademhalen.
Het belangrijkste is dat een kind steeds meer ontdekt: Ik mag verdrietig zijn en ik kan iets doen om mezelf te helpen.
Wat kun je doen als je kind verdrietig is?
Er is geen vaste oplossing die voor ieder kind werkt. Wat helpt bij verdriet verschilt per kind en soms ook per situatie.
Je kunt je kind bijvoorbeeld helpen om:
- rustig adem te halen;
- woorden te geven aan wat het voelt;
- een tekening te maken;
- een knuffel te geven of te krijgen;
- naar een rustige plek te gaan;
- iets te doen waar het troost uit haalt.
Het doel is niet dat het verdriet onmiddellijk verdwijnt. Het doel is dat je kind ervaart dat het niet machteloos is wanneer het verdrietig is.
Oefenen met emoties als je kind rustig is
Een belangrijk moment om kinderen te leren omgaan met verdriet en andere emoties, is juist wanneer ze niet verdrietig of overstuur zijn.
Op het moment dat een kind heel verdrietig is, is er vaak weinig ruimte om iets nieuws te leren. Door op rustige momenten samen te praten en te oefenen, bouwt een kind ervaring op.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
“Wat helpt jou als je verdrietig bent?”
Of samen bedenken welke dingen je kind kan doen wanneer het een moeilijke dag heeft.
Door dit regelmatig te oefenen, wordt het steeds vertrouwder. Als het verdriet vervolgens groot is, heeft je kind verschillende manieren om op terug te vallen.
Niet ieder kind praat makkelijk over verdriet
Niet elk kind vindt het makkelijk om over gevoelens te praten. Sommige kinderen kunnen goed vertellen wat er in hun hoofd omgaat, terwijl andere kinderen vooral laten zien dat ze verdrietig zijn door hun gedrag.
Daarom hoeft praten over emoties niet de enige manier te zijn om kinderen te helpen. Ook tekenen, spelen, bewegen of een creatieve oefening kunnen helpen om gevoelens te herkennen en te begrijpen.
Zo leert een kind stap voor stap:
- gevoelens herkennen en benoemen;
- ontdekken waar verdriet vandaan komt;
- merken hoe verdriet in het lichaam voelt;
- ontdekken wat helpt bij verdriet.
Ieder kind doet dit op zijn eigen tempo. Het ene kind heeft hier van nature meer gevoel voor, terwijl een ander kind meer oefening en begeleiding nodig heeft.
Met verdriet leren omgaan is onderdeel van veerkracht
Kinderen krijgen in hun leven te maken met teleurstellingen, verlies, ruzies, veranderingen en andere moeilijke situaties. We kunnen die ervaringen niet allemaal voor hen voorkomen.
Wat we kinderen wél kunnen meegeven, is het vertrouwen dat ze moeilijke gevoelens kunnen verdragen en ermee kunnen omgaan.
Dat is een belangrijk onderdeel van veerkracht.
Een kind leert:
Ik mag voelen wat ik voel.
Ik weet steeds beter wat mij helpt.
Ik kan moeilijke momenten aan.
Die ervaring kan een kind helpen om ook later met tegenslagen en moeilijke emoties om te gaan.
Wanneer moet je je zorgen maken als je kind vaak verdrietig is?
Verdriet hoort bij het leven. Een periode van verdriet betekent daarom niet automatisch dat er iets mis is.
Het is wel goed om extra aandacht te hebben wanneer een kind langere tijd erg verdrietig is, zich steeds meer terugtrekt, nauwelijks plezier lijkt te hebben of wanneer het verdriet het dagelijks functioneren duidelijk beïnvloedt.
In zo'n situatie kan het verstandig zijn om je zorgen te bespreken met bijvoorbeeld de huisarts, jeugdarts of een andere professional die het kind goed kent.
Wil je je kind op een praktische manier laten oefenen met emoties?
In het doeboek Sterk van binnen leren kinderen op een speelse en praktische manier omgaan met verschillende emoties, waaronder verdriet, boosheid en angst.
Met eenvoudige opdrachten, tekeningen en reflectiemomenten ontdekken kinderen:
- wat ze voelen;
- hoe emoties in hun lichaam kunnen voelen;
- wat hen kan helpen op moeilijke momenten;
- hoe ze beter voor zichzelf kunnen zorgen.
Zo wordt omgaan met emoties niet alleen iets waarover je praat, maar iets wat een kind daadwerkelijk kan oefenen.
Want verdriet overkomt je. Omgaan met verdriet kun je leren.
