Iedere ouder kent het wel: je kind wordt ineens overspoeld door boosheid, verdriet of angst. Wat voor jou als volwassene misschien een klein moment lijkt, kan voor je kind enorm voelen.
Een kind kan gaan huilen, schreeuwen, boos worden, zich terugtrekken of helemaal niet meer weten wat het moet doen.
Dat betekent niet dat je kind zich aanstelt of dat de emoties te groot zijn. Kinderen moeten nog leren omgaan met hun emoties.
Hun brein is volop in ontwikkeling. Ze kunnen gevoelens daardoor al heel intens ervaren, terwijl ze nog niet altijd weten hoe ze die gevoelens kunnen herkennen, begrijpen of reguleren.
Grote emoties zijn daarom een normaal onderdeel van opgroeien.
Wat zijn emoties?
Emoties zijn reacties van ons lichaam en brein op wat er gebeurt. Ze geven informatie over wat voor ons belangrijk is en kunnen ons helpen om te reageren op een situatie.
Iedere emotie heeft daarmee een functie.
- Verdriet kan aangeven dat we iets missen of iets zijn kwijtgeraakt.
- Boosheid kan ontstaan wanneer iets niet gaat zoals we willen of wanneer een grens wordt overschreden.
- Angst helpt ons alert te zijn op mogelijk gevaar.
- Blijdschap laat zien dat iets prettig of waardevol voor ons is.
Voor kinderen is het belangrijk om te ontdekken dat alle emoties er mogen zijn.
Boosheid is niet verkeerd. Verdriet is geen zwakte. Angst hoeft niet meteen weg. Het gaat er vooral om dat een kind leert wat het met die gevoelens kan doen.
Wat is emotieregulatie bij kinderen?
Emotieregulatie betekent dat je leert omgaan met je emoties. Dat betekent niet dat je emoties moet onderdrukken of ervoor moet zorgen dat je altijd rustig bent. Het gaat juist om leren:
herkennen wat je voelt → begrijpen wat er gebeurt → ontdekken wat helpt.
Een kind dat goed leert omgaan met emoties, zal nog steeds boos, verdrietig of bang worden. Het verschil is dat het steeds beter leert wat het kan doen wanneer een emotie groot wordt.
Dat kan helpen bij:
- omgaan met tegenslagen;
- omgaan met spanning en frustratie;
- sociale situaties;
- conflicten;
- zelfvertrouwen;
- veerkracht.
Emotieregulatie is daarom een belangrijke vaardigheid voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.
Waarom kunnen emoties bij kinderen zo groot worden?
Kinderen voelen emoties vaak intens, maar hebben nog niet dezelfde vaardigheden als volwassenen om daarmee om te gaan. Een volwassene kan bijvoorbeeld denken:
“Ik ben boos. Ik neem even afstand en probeer straks rustig te vertellen wat mij dwarszit.”
Een kind kan diezelfde boosheid voelen, maar nog niet weten wat het daarmee moet doen. De emotie kan daardoor snel oplopen. Dat kan zich uiten in:
- een driftbui;
- schreeuwen;
- huilen;
- slaan of gooien;
- terugtrekken;
- veel druk gedrag;
- helemaal dichtklappen.
Het gedrag vertelt je niet altijd precies wat er aan de hand is. Daarom kan het helpen om niet alleen te kijken naar wat je kind doet, maar ook te vragen (op een rustiger moment): Wat voelt mijn kind? En wat probeert dit gedrag mij te vertellen?
Hoe leren kinderen omgaan met emoties?
Emotieregulatie ontwikkelt zich stap voor stap. Kinderen hoeven dit niet meteen zelfstandig te kunnen. Je kunt het zien als drie belangrijke stappen:
1. Herkennen: wat voel ik?
Een kind moet eerst leren herkennen wat het voelt. Ben ik boos? Verdrietig? Bang? Teleurgesteld? Gefrustreerd?
Als een kind woorden krijgt voor emoties, wordt het makkelijker om te begrijpen wat er vanbinnen gebeurt. Je kunt bijvoorbeeld zeggen:
“Ik zie dat je boos bent.”
“Volgens mij ben je teleurgesteld.”
“Je lijkt een beetje gespannen.”
Je hoeft niet altijd precies goed te zitten. Je kunt ook vragen:
“Klopt het dat je boos bent?”
Zo leert je kind steeds beter luisteren naar de eigen gevoelens.
2. Begrijpen: waarom voel ik dit?
De volgende stap is ontdekken waar een emotie vandaan komt. Je kunt samen onderzoeken:
Wat gebeurde er?
Wat dacht je toen?
Wat maakte je boos?
Waar was je bang voor?
Waar werd je verdrietig van?
Hierdoor leert een kind steeds beter verbanden leggen tussen gebeurtenissen, gedachten, gevoelens en gedrag.
3. Reguleren: wat helpt mij?
Wanneer een kind weet wat het voelt en begrijpt waar het vandaan komt, ontstaat er ruimte om te ontdekken wat helpt. Dat kan voor ieder kind anders zijn. Misschien helpt:
- even rustig ademhalen;
- bewegen;
- een knuffel;
- muziek luisteren;
- tekenen;
- even alleen zijn;
- praten;
- naar een rustige plek gaan;
- hulp vragen.
Het doel is niet om een emotie zo snel mogelijk weg te krijgen. Het doel is dat een kind ontdekt: Ik kan iets doen wanneer mijn gevoel heel groot wordt.
Hoe kun je je kind helpen met emoties?
Als ouder speel je een belangrijke rol bij het leren reguleren van emoties.
Jonge kinderen kunnen hun emoties nog niet altijd zelfstandig reguleren. Ze hebben eerst een volwassene nodig die helpt om weer tot rust te komen. Dit wordt ook wel co-regulatie genoemd.
Pas daarna kunnen kinderen steeds meer leren om dit zelf te doen.
1. Erken het gevoel
Probeer een emotie niet meteen weg te praten. In plaats van: “Niet zo boos doen.”
kun je zeggen: “Ik zie dat je heel boos bent.”
Je hoeft het gedrag daarmee niet goed te keuren. Je erkent alleen de emotie.
Gevoelens mogen er zijn, maar niet ieder gedrag is toegestaan.
2. Blijf zelf zo rustig mogelijk
Wanneer je kind volledig overspoeld is, helpt een lange uitleg meestal niet. Jouw rustige aanwezigheid kan op zo'n moment meer helpen dan veel woorden. Dat betekent niet dat je als ouder altijd rustig moet blijven. Ook jij kunt geraakt of boos worden.
Maar wanneer het lukt om eerst zelf te vertragen, help je je kind om weer wat rust te vinden.
3. Geef woorden aan wat er gebeurt
Veel kinderen kunnen wel voelen dat er iets aan de hand is, maar weten nog niet hoe ze dat gevoel moeten noemen. Door woorden te geven aan wat je ziet, help je je kind de binnenwereld beter begrijpen.
“Je bent boos omdat je broer jouw speelgoed heeft gepakt.”
Of:
“Je vond het spannend om voor de klas te staan.”
Na verloop van tijd gaat een kind steeds meer zelf herkennen wat er gebeurt.
4. Ontdek samen wat helpt
Wanneer je kind weer rustig is, kun je samen onderzoeken: “Wat zou de volgende keer kunnen helpen?”
Misschien heeft je kind behoefte aan een knuffel. Of juist aan ruimte. Misschien werkt bewegen goed, of helpt het om even rustig adem te halen. Je hoeft niet meteen de perfecte oplossing te vinden. Het is juist een proces van uitproberen en ontdekken.
Wat kan je kind zelf leren?
Naarmate kinderen ouder worden, kunnen ze steeds meer verantwoordelijkheid krijgen voor hun eigen emoties.
Je kunt je kind bijvoorbeeld leren om zichzelf vragen te stellen:
- Wat voel ik nu?
- Waar voel ik dat in mijn lichaam?
- Wat gebeurde er?
- Welke gedachte had ik?
- Wat heb ik nu nodig?
- Wat kan mij helpen?
- Wie kan mij helpen als het zelf niet lukt?
Dit soort vragen helpt kinderen om steeds bewuster met hun emoties om te gaan. En misschien nog belangrijker: ze ervaren dat ze niet machteloos zijn wanneer een emotie groot wordt.
Emoties herkennen helpt bij zelfvertrouwen
Wanneer een kind leert omgaan met emoties, groeit niet alleen de emotieregulatie.
Het kind ontdekt ook: Ik begrijp steeds beter wat er in mij gebeurt.
En: Ik kan iets doen als het moeilijk wordt.
Dat kan bijdragen aan zelfvertrouwen en veerkracht. Een kind hoeft niet altijd rustig te zijn. Het hoeft ook niet iedere emotie zelfstandig op te lossen.
Het belangrijkste is dat het leert: Grote gevoelens zijn niet gevaarlijk. Ik kan leren ermee om te gaan.
Wanneer heeft een kind extra hulp nodig?
Grote emoties horen bij het opgroeien. Toch kan het voorkomen dat een kind langdurig of extreem veel last heeft van emoties en dat dit het dagelijks leven beïnvloedt.
Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin een kind voortdurend angstig of somber is, regelmatig extreem boos wordt of steeds meer situaties gaat vermijden.
Wanneer je je zorgen maakt over de emoties of het gedrag van je kind, kun je hierover altijd advies vragen aan bijvoorbeeld de huisarts, school of een andere professional.
Emotieregulatie oefenen in Sterk van binnen
In het doeboek Sterk van binnen leren kinderen stap voor stap meer over hun emoties.
Ze ontdekken:
- welke emoties er zijn;
- hoe emoties in hun lichaam kunnen voelen;
- waardoor emoties kunnen ontstaan;
- welke gedachten en situaties invloed kunnen hebben op gevoelens;
- wat hen kan helpen wanneer emoties groot worden;
- bij wie ze hulp kunnen vragen.
Zo wordt leren omgaan met emoties niet alleen iets waar kinderen over praten, maar iets wat ze daadwerkelijk kunnen oefenen. Want grote gevoelens horen bij het leven.
Je hoeft emoties niet weg te krijgen. Je kunt leren begrijpen wat ze je vertellen en ontdekken hoe je ermee om kunt gaan.
